ŞİDDETE MARUZ KALAN KADININ MUAYENESİ (Anamnez ve Muayene)


Şiddete maruz kalan kadının muayenesinde en önemli adımlardan birisi doktorun gelen hastayla empatik ilişkiler içerisinde olabilmesi ve onu anlayabilecek düzeyde bulunmasıdır. Diğer organik hastalıklardan farklı olarak şiddete maruz kalan kadınlara yaklaşımda doktorların bulundukları ve yaşadıkları ortamda oluşmuş olan değer yargıları da hastaya yaklaşımlarında etkendir.

Buna ek olarak şiddete maruz kalan kadının doktora gelirken ilk şikayeti direkt bu şikayetini dile getirmek değil buna bağlı meydana gelen diğer semptomların tedavisini istemektir. Hasta yaşadığı şiddeti dile getirebilmek için önce doktoruna güven duymak ve onun anlayışlı birisi olduğunu görmek isteyecektir. Eğer doktorun yaklaşımını duyarsız ve ilgisiz bulursa sadece görünen şikayetini dile getirecek ve ana konuyla ilgili yani maruz kaldığı şiddetle ilgili hiçbir açıklama yapmadan gidecektir.

Şiddete uğrayan kadınların sağlık kuruluşlarına başvurularında maruz kaldıkları şiddeti dile getirmemeleri, başvuru yakınmalarının yorgunluk, baş ağrıları, göğüs ağrıları, sindirim sistemi bozuklukları, nefes darlığı ve pelvik ağrılar gibi somatizasyon belirtileri olması ve şiddetle ilişkilendirmeyi düşünmediğimiz bu yakınmalar ile sağlık kurumlarına başvurmaları şiddetin ortaya çıkarılamamasına ve sessiz kalmasına yol açmaktadır.

Fiziksel bulgular ile sağlık kuruluşuna başvuran kadınlarda yaralanmalar en sık baş, yüz, boyun, göğüs ve karın bölgesinde olmaktadır. Eklem yaralanmaları, görme ve işitme bozuklukları, yanıklar, ısırıklar, hematom, kırıklar, kesik ve sıyrıklar, enflamasyonlar, delici alet yaralanmaları, çıkıklar, incinmeler görülebilmekte, şiddet ölümle de sonuçlanabilmektedir. Fizik bulguların varlığında, düzenlenen adli raporda bu bulguların yer alması ve şiddetin belgelenmesi mümkün olabilmektedir.

Kadına yönelik şiddetin büyük oranda aile içinde gerçekleşmesi ve iktidar ilişkisinin bir parçası olması nedeniyle psikolojik durum ile ilgili klinik tablo belirgin bazı özellikler göstermektedir. Travma sonrası stres bozukluğunun bir alt grubu olarak tanımlanan Hırpalanmış kadın sendromu; erken dönemde şok, reddetme, içe kapanma, konfüzyon, küntleşme, korku ve depresyon bulguları, geç dönemde ise korku, kaygı, yorgunluk, uykusuzluk, yeme bozuklukları, kayıp, ihanet ve umutsuzluk duygusu ile ortaya çıkmaktadır.

Travma sonucu canlıda doku içine kanama olması sonucu meydana gelen ekimozlar, fiziksel şiddetin vücut üzerindeki en önemli bulgularıdır. Ekimozlar, bir kişiye uygulanan travmanın en önemli göstergeleridir. Ekimozlar travmanın belirlenmesindeki en önemli bulgu olduğu için adli olay araştırmalarında mutlaka ekimozun yeri, boyutları, rengi ve diğer özellikleri tanımlanmalıdır.

Cinsel saldırılarda doktor tarafından yapılacak klinik muayenede; bu olaydan kaynaklanan yaralanma ve lezyonları tespit ederek tedavi etmesi ve daha sonraki yargı aşamasında olayı ortaya çıkarmaya yarayacak özel araştırmalar için materyal (semen, saç, kıl gibi) toplaması gerekmektedir.

Cinsel suçlar içerisinde özellikle ırza geçme olguları, olaya maruz kalan kişiyi fizik ve psikolojik açıdan çok fazla etkiler, travmatize eder. Bu yüzden mağdur kişinin ırza geçme kriz merkezleri, tedavi merkezleri gibi özel yerlerde muayene edilebilmesi ve izlenmesi çok önemlidir. Ama hemen belirtmek gerekiyor ki bu tip organizasyonlar ülkemizde halen oluşturulamamıştır. Çoğu gizli kalan ırza geçme olgularında kurbanın korkudan, mahkemeye çıkmak istememesi ya da olayın medyaya yansıma korkusu, tüm bunlardan sonra karşı tarafın suçsuz bulunabileceği korkusuyla olayı resmi makamlara iletmeme isteği çok sık görülmektedir.

Aile içi şiddet kurbanları, uzun kollu ya da balıkçı yaka giysiler giyerek yaralarını gizlemeye çalışır. Moraran gözlerini koyu renk gözlüklerle veya ağır makyajla saklamaya çalışırlar. Mümkün olan her zaman, hastanın kıyafetlerini çıkarıp muayene önlüğü giymesini sağlamak gerekmektedir. Ancak çıplak vücudun muayenesinde tüm bulgular ortaya çıkarılacaktır. Zaten hasta muayenesinin ilk temel kurallarından birisi de hastanın giysilerini çıkardıktan sonra muayenesinin yapılmasıdır.

Özellikle cinsel şiddete maruz kalmış olan bir kişide yapılacak olan muayenenin çok önemi vardır. Bu gibi olgularda hasta yaşadığı fiziksel travma ve acı kadar hatta ondan daha fazla olarak duygusal örselenmeye ve travmaya maruz kalmaktadır. Kendini kirlenmiş hissetmekte, toplumun onu damgalayacağı ve dışlayacağı endişesini taşımaktadır. Hastayı rahatlatmak, onu olabildiğince yalnız olabileceği, başkalarının sorularla rahatsız etmeyeceği bir ortamda tutabilmek önemlidir. Hastaya güven vermek, ona yardımcı olacağı mesajını kuvvetli olarak verebilmekte hastayı rahatlatacaktır.

Cinsel şiddete maruz kalmış kadının muayenesindeki önemli adımlar şunlardır. Önce giysilerini çıkartan hastaya bir örtü örterek rahatlaması sağlanır. Böylelikle muayene sırasında sadece muayene yapılan bölge açıkta olacaktır. Bu da hastayı çok rahatlatacaktır. Bu işlemler sırasında onu konuşarak rahatlatmak ve kendini güvende hissetmesini sağlamakta önemlidir.

Muayene temelde 2 bölüme ayrılmaktadır. Vücut bölgeleri; boyun, kollar, göğüs, bacak iç kısımları çok dikkatli olmak üzere muayenesi yapılarak var olan şiddet bulguları saptanmaya çalışılır. Burada vücutta ekimozların varlığı şiddet olgularındaki en büyük delillerdir. Ekimoz bir travmanın varlığını gösteren en temel bulgudur. Ekimoz saptandığında lokalizasyonu ve ölçüleri yazılır. Ölçüm yapılırken benzetme yapmak yerine (bir ceviz büyüklüğünde) ölçüm sistemlerini kullanarak yapmak doğrudur. Örneğin 3x5x8 cm. boyutlarında gibi. Ekimozun rengi de zamanlama açısından bilgi vermesi açısından işlevseldir. Zamana göre renk değişimi gösterdiğinden şiddetin uygulanma zamanı hakkında bilgi sahibi olabiliriz.

Kapiller kan, koyu kırmızı renktedir. Oksijenin kaybolmasıyla renkte koyulaşma meydana gelir ve kahverengimsi bir renge dönüşür. Vücut enzimlerinin etkisiyle değişiklikler oluşur, hemoglobin safra pigmentlerine dönüşür, yeşil renk ortaya çıkar. Bu değişimlerden dolayı başlangıçta kırmızı renk olan ekimozlar yaklaşık 3-5 günde oksijenin azalmasıyla mor-kahve renge dönüşür. 7-12 gün arasında hemoglobinin safra pigmentleriyle birleşmesi sonucu yeşil renge dönüşür ve 12-18 günde sarı renge dönerek kaybolur. Bu renkler ile yaklaşık olarak zaman hakkında fikir edinmek mümkündür. Ayrıca iki farklı lezyonun oluş zamanlarının farklı olup olmadığı hakkında da bilgi alınabilir. Ekimozlar, bir kişiye uygulanan travmanın en önemli göstergeleridir.

Travmayı meydana getiren aletin şekline uygun ekimoz oluştuğu zaman şekilli ekimoz, herhangi bir şekilde oluşmaz ise şekilsiz ekimoz adı verilir.

Ekimozlar derinin gergin olduğu, yumuşak dokunun az bulunduğu bölgelerde travma uygulandığı zaman ekimoz bu bölgede değil yakındaki daha gevşek bölgede oluşacaktır. Bunlara göçmen ekimoz adı verilir. Buna en iyi örnek kafada alın hizasında bir travma sonucu oluşan ekimozun burada değil, gözaltı bölgesinde gözlük şeklinde oluşmasıdır. Travmanın olduğu yerde oluşan ekimozlar, sabit ekimoz ismini alırlar.

Bazı olgularda ise travmanın uygulandığı bölgede ekimoz görülmez. Travmanın yarattığı ekimoz derin dokuda oluşur. Bu ekimozlara derin ekimoz ismi verilir. Özellikle yağ dokusunun yoğun olduğu bölgelerde bu görülür. O yüzden özellikle travma şüphesi olan ölüm olgularında ekimoz bulunmazsa, özellikle kalça bölgesinde derin kesilerle bunların otopside araştırılması gerekir. Ekimozlar travmanın belirlenmesindeki en önemli bulgu olduğu için adli olay araştırmalarında mutlaka ekimozun yeri, boyutları, rengi ve diğer özellikleri tanımlanmalıdır. Bunlar yapılırken çocuk ve yaşlılarda, genç ve orta yaşlılara göre çok daha çabuk ekimozun oluşabileceği gözden uzak tutulmamalıdır.

Cinsel şiddete maruz kalan kişideki muayenede ikinci aşama cinsel organların muayenesidir. Muayenede dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır.

Vulvanın Muayenesi
Vulva, pubis karnın yan kısımları, baldır ve perineumda herhangi bir madde izi ya da toprak parçası olup olmadığı araştırılmalıdır. Deride özelikle pubik kıllar, herhangi bir yabancı madde olup olmadığının da incelenmesi önemlidir. Eğer yabancı kıl bulunursa bunu dikkatle saklamalı, sonra da şüphelinin kılıyla karşılaştırmalıdır. Eğer yaralanma yoksa bile, bu durum özellikle belirtilmelidir. Olaydan olaya yaralanmalar farklılıklar gösterir. Boğuşmaya bağlı yaralamalar, tırnak izleri, sıyrıklar, ekimozlar, laserasyonlar, genital bölgede yaralanmalar görülür. Belli koşullar altında vulva ve vaginada yaralanma yoksa veya minimalse de yine de ırza geçme olgusu gerçekleşmiş olabilir.

Himen Muayenesi
Himeni normal bir muayenede kolaylıkla görebilmek mümkün değildir. Muayene yaparken mağdurun uyumlu davranışı ile bu muayeneyi yapmak daha kolaydır. Himen ilk yırtılma sırasında genellikle orta çizgiden arkaya doğru yırtılır. İnce, kırmızı renkte vagina duvarına doğru çekilme gösteren kanamalı görünüm ortaya çıkar ki buna himen (kızlık zarı) halkası denmektedir. Burada değmekle hemen kanamanın oluştuğu küçük hemolitik (kanamalı) nodüller oluşur. Kenarların 7-10 günde iyileştikleri ve caruncula mrytiformes hymenales adı verilen küçük oluşumların oluştuğu gözükmektedir. Himen hiçbir zaman eski haline dönmez, sürekli cinsel ilişki ve doğumlardan sonra bu oluşumların kaybolduğu görülmektedir.

Vagina Muayenesi
Himen intakt ise yani yırtılmamışsa vagina muayenesi yapılamaz. Vaginadan materyal himenin normal açıklığında elde edilebilir. Muayene sırasında himende herhangi bir yaralamanın oluşturulmamasına dikkat edilmelidir. Himen intakt ise o zaman muayenede vaginal spekulum kullanılmamalıdır. Muayenede çeşitli tiplerde himenler bulunduğu unutulmamalıdır.
Intratus (giriş) ve vaginanın durumu önemlidir. Çünkü genç kızlarda ve fazla cinsel ilişki yaşamamış kadınlarda non-elastiktir. Irza geçme olaylarında bu tip olgularda hasar çok daha fazla görülmektedir. Çok doğum yapmış ve düzenli cinsel ilişkisi olan kadınlarda ise vagina daha büyük ve duvarları gevşektir. Ama yaşlı kadınlarda buna zıt olarak atrofik ve senil değişikliklerden dolayı daha fazla hasar görülür.
Yaralar çok hafif bir irritasyondan, hiperemiye ve derin geniş yaralanmalar kadar farklılıklar gösterebilir. Hasar yoksa da mutlaka belirtilmesi gerekir.
Vaginada kanama menstruel nitelikte olabilir. Uterustan ayrı olarak dış servikal boşluğa çıkabilir ya da himen veya vaginadaki laserasyona bağlı veya her iki kaynaklı da olabilir.
Yabancı madde varlığının da araştırılması gerekir.
Uterus ve adnekslerde iki taraflı muayene edilmelidir.

Fizik muayene bittikten sonra diğer tetkiklerin de yapılabileceği unutulmamalıdır. Özellikle adli olay olduğu için alkollü olup olmadığının araştırılması ya da saldırganın tespitinde DNA analizi için biyolojik materyal alma işlemleri söz konusu olabilir.

Kan
Eğer kişinin alkol etkisi altında davrandığı şüphesi varsa o zaman venöz kan alınmalıdır.
Madde aldığından şüpheleniliyorsa toksikolojik araştırma yapmak gerekir. 10-20 ml arası venöz kan toplanması gerekir.
Özellikle saldırgan, mağdur ve var olan lekelerdeki kanın araştırılması yapılacaksa, o zaman temiz, steril, cam tüplere 2 ayrı örnek 2 ml olarak alınmalıdır. (Biri antikoagulan içermeli, diğerinde ise olmamalıdır.)

Saç
Mağdurun olmadığı düşünülen saç örnekleri temiz, kuru cam ya da plastik kavanozlara konulmalıdır. Ayrıca mağdurun saç örnekleri de ayrıca toplanmalıdır.

Tırnak İçi Materyal
Temiz bir kağıdın üstüne toplanabilir. Sonra zarf içinde yerleştirilir.
Himen muayenesi ile ilgili olarak şunların akılda tutulmaları gerekmektedir.
Bazı olgularda tam penetrasyon ve hatta tekrarlanan cinsel ilişkinin sorunda bile himenin yırtılmadığı olgular saptanmıştır.
Himen mutlaka penetrasyon sonucu yırtılmayabilir. Parmak sokularak ya da yabancı bir cisim kullanılarak da bu olabilir. Yeni olmuş bir yırtık böyle bir olayı göstermesine karşın sebebi göstermez. Cinsel ilişki ilk planda olan olgu olmasına karşın diğer sebeplerin de olabileceği düşünülmelidir. İleri yaşlarda, çok sayıda cinsel ilişki ve geçirilmiş doğuma bağlı himen artık yer almaz. Bazı olgularda da konjenital olarak yer almamaktadır.

Kesinlikle raporda tecavüze uğradığı şeklinde belirleyici cümlelere yer verilmemelidir. Eğer hamilelik ortaya çıkarsa çocuğu aldırmak gerekir, kanuni bir haktır. Hasta takibinde da hamilelik ve bulaşıcı genital hastalık açısından takibi gerekir. Ayrıca çocuk böyle bir olaya maruz kalırsa hem anne-baba, hem çocuk psikiyatrik travma açısından incelenmeli ve ona göre bir tedavi uygulanmalıdır.

İlk Adımlar:
1- Olay kurbanının, olay anındaki gibi elbiseli olarak fotoğrafı çekilir. Böylelikle kişinin elbiselerinden durumu belli olur.
2- Kişinin elbiseleri kesilmeden ve yırtılmadan çıkarılmalıdır.
3- Pubik bölgeden kıl taramayla alınır, ayrıca yabancı kıl varsa o da alınmalıdır ve de traş etmeden, köküyle almaya çalışmak gerekir.
4- Tırnak dipleri de bir iz olup olmadığının araştırılması için bakılması gereken yerlerden birisidir.
5- Vaginal spekulum kullanarak ve iyi ışıkla vagina ve uterina serviks iyice incelenir.
6- Vaginal smear (yayma) yaparak mikroskopik araştırmalar yapılır.
a) Hareketli sperm araştırılması için damla alınarak incelenir.
b) Smear bir an önce hazırlanmalı ve hemen bakılmalıdır.
c) Gonokok organizmalar araştırılması ve diğer bakterilerin bakılması için gram boyamayla preparat alınır ve bakılır.
d) Yine gonokoklar için kültür yapılır.
7- Fotoğraf çekilmesi
a) Renkli fotoğraf çekilmelidir.
b) Yaraların belirlenerek ayrı ayrı fotoğrafı çekilmelidir.
c) Her fotoğraf boyut ve sayı olarak belirtilmelidir.

Özetle; doktor hastayla empatik ilişki kurabilmelidir. Genellikle hastalar şiddete bağlı meydana gelen başka şikayetlerinin tedavisi için doktora gelirler ve doktora gerçek şikayetini söyleyenlerin oranı düşüktür. Kadına yönelik şiddetin büyük oranda aile içinde gerçekleştiğinden gizli kalma olasılığı da yüksektir.

Fiziksel şiddete maruz kalan kadınlarda yaralanmalar en sık baş, yüz, boyun, göğüs ve karın bölgesinde yaralanmalar meydana gelmektedir. Eklem yaralanmaları, görme ve işitme bozuklukları, yanıklar, ısırıklar, hematom, kırıklar, kesik ve sıyrıklar, enflamasyonlar, delici alet yaralanmaları, çıkıklar, incinmeler görülebilmektedir.

Psikolojik travmada çok önemlidir. Erken dönemde şok, reddetme, içe kapanma, konfüzyon, küntleşme, korku ve depresyon bulguları, geç dönemde ise korku, kaygı, yorgunluk, uykusuzluk, yeme bozuklukları, kayıp, ihanet ve umutsuzluk duygusu ile ortaya çıkmaktadır.

Travma sonucu canlıda doku içine kanama olması sonucu meydana gelen ekimozlar fiziksel şiddetin vücut üzerindeki en önemli bulgularıdır. Ekimozlar, bir kişiye uygulanan travmanın en önemli göstergeleridir Ekimozlar travmanın belirlenmesindeki en önemli bulgu olduğu için adli olay araştırmalarında mutlaka ekimozun yeri, boyutları, rengi ve diğer özellikleri tanımlanmalıdır.

Cinsel saldırılarda doktor tarafından yapılacak klinik muayenede; bu olaydan kaynaklanan yaralanma ve lezyonları tespit ederek tedavi etmesi ve daha sonraki yargı aşamasında olayı ortaya çıkarmaya yarayacak özel araştırmalar için materyal (semen, saç, kıl gibi) toplaması gerekmektedir.

Özellikle cinsel şiddete maruz kalmış olan bir kişide yapılacak olan muayenenin çok önemi vardır. Bu gibi olgularda hasta yaşadığı fiziksel travma ve acı kadar hatta ondan daha fazla olarak duygusal örselenmeye ve travmaya maruz kalmaktadır. Kendini kirlenmiş hissetmekte, toplumun onu damgalayacağı ve dışlayacağı endişesini taşımaktadır. Hastayı rahatlatmak ,onu olabildiğince yalnız olabileceği, başkalarının sorularla rahatsız etmeyeceği bir ortamda tutabilmek önemlidir. Hastaya güven vermek, ona yardımcı olacağı mesajını kuvvetli olarak verebilmekte hastayı rahatlatacaktır.

Muayene temelde 2 bölüme ayrılmaktadır. Vücut bölgeleri; boyun, kollar, göğüs, bacak iç kısımları çok dikkatli olmak üzere muayenesi yapılarak var olan şiddet bulguları saptanmaya çalışılır. Burada vücutta ekimozların varlığı şiddet olgularındaki en büyük delillerdir. Ekimoz bir travmanın varlığını gösteren en temel bulgudur.

İlk Adımlar:
1- Olay kurbanının, olay anındaki gibi elbiseli olarak fotoğrafı çekilir. Böylelikle kişinin elbiselerinden durumu belli olur.
2- Kişinin elbiseleri kesilmeden ve yırtılmadan çıkarılmalıdır.
3- Pubik bölgeden kıl taramayla alınır, ayrıca yabancı kıl varsa o da alınmalıdır ve de traş etmeden, köküyle almaya çalışmak gerekir.
4- Tırnak dipleri de bir iz olup olmadığının araştırılması için bakılması gereken yerlerden birisidir.
5- Vaginal spekulum kullanarak ve iyi ışıkla vagina ve uterina serviks iyice incelenir.
6- Vaginal smear (yayma) yaparak mikroskopik araştırmalar yapılır.
7- Fotoğraf çekilmelidir.

Sonraki aşamada muayene edilmeli ve bulgular rapor halinde yazılmalıdır. Muayene bulguları anamnezle birlikte değerlendirildiğinde kesin sonuca ulaşabilmek mümkün olacaktır.
Muayene ortamının hazırlanması
1. Uygulanmakta olan sağlık-bakımı politikaları ve işlemlerinin incelenerek, hırpalanmış kadınların uygun bakımı almalarının önünde engel oluşturup oluşturmadıkları belirlenmelidir.

2.Tıp merkezinde doktorla birlikte çalışanlara eğitim verilmelidir. Aile içi şiddet kurbanlarının belirlenmeleri ve uygun sevklerinin/yönlendirmelerinin yapılması bir ekip yaklaşımını gerektirir. Ekipteki herkes, aile içi şiddetin dinamiklerini ve ilgili tehlikeleri anlamak durumundadır. Ekipteki değişmeler nedeniyle ve bilginin tazelenmesi gerektiğinden, bu eğitim periyodik bir şekilde tekrarlanmalıdır. Tıbbi personeli eğitmede yardımcı pek çok kaynak vardır.

3. Hastalara, doktorun ve ekibinin kendileriyle ilgili olduğuna ve aile içi şiddet konusunda bilgi sahibi olunduğunun bilinmesi sağlanmalıdır.


Hastaların, doktor ve ekibinin kendileriyle ilgili olduğunu ve aile içi şiddet konusunda bilgi sahibi olduğunuzu bilmelerini sağlama yolları
Bekleme odasına, hastalara, aile içi şiddet hakkında bilgi ve bu konuda doktor ve ekibiyle konuşabileceklerine dair mesaj verecek posterler asılmalıdır.
Rutin olarak, hastaya yaşantılarında şiddetin ve istismarın olup olmadığı konusunda sorular sorulmalıdır.
O bölgedeki aile içi şiddet hakkında yazılar yazılmalı ve konferanslar verilmelidir. Bu konuyla ilgili olan ve kurbanlara yardım etmek için kaynakları harekete geçirmek için uğraşıldığının bilinmesi önemlidir.

4. Doktorla birlikte çalışan ekibin aile içi şiddet karşısındaki yanıtlarının optimal düzeyde olması için kendilerine rehber olacak protokoller geliştirilmesi gerekmektedir. Ancak, şu unutulmamalıdır ki protokoller tek başlarına, aile içi şiddetin başlangıçta belirlenmesini kesinleştirmede yeterli değildir. Bir çalışmada, protokolleri olan ve olmayan acil bölümler karşılaştırıldığında, kadının vücudundaki hasarların nedeni olarak hırpalanmanın algılanmasına ilişkin bir fark olmadığı bulunmuştur. Protokolleri, ekibin ilgisi ve kararlılığı takip etmelidir.

5. Hastaların alıp götürebilecekleri, aile içi şiddet ve bölgedeki kaynaklar üzerine bilgi sağlanmalıdır. Bunlar, açık şekilde yazılmış ve çantaya vb. konacak şekilde küçük olmalıdır.

6. Aile içi şiddet belirlendikten sonra, bir takip süreci oturtulmalıdır. Çok sık olmak üzere, aile içi şiddet kurbanları sağlık bakımı sistemi dışındaki yerlere -sığınma evi veya psikolojik danışmanlık- ve yeniden geldiklerinde, istismar doktor tarafından bir daha ele alınmamaktadır. Sadece bu yerlere bir kez gönderme ile hastanın sorunu çözülmemektedir. Hastaları ile devamlı iletişim içinde olan doktorlar rutin olarak ve devamlı hastaların hayatında aile içi şiddet olasılığını konusunda sorular sormalıdırlar.

Bölge insanının olduğu kadar, doktorların da halklarının sağlığını daha iyi duruma getirme sorumluluğu vardır. Doktorlar, aile içi şiddet konusunda, bunu çeşitli yollardan başarabilirler:

Bir doktorun, aile içi şiddetin önlenmesi ve erken müdahalede pek çok şekillerde katkıları olabilir.
1. Organize halde çalışılmalı ve aile içi şiddetin tıbbi ya da uzmanlığıyla ilgili derneğin gündemine alınması sağlanmalıdır. Uzmanlık derneklerinin yıllık toplantılarında alınan kararlara bağlı olarak ilgili eğitimler düzenlenmesi sağlanabilir.
2. Devlet kurumları başta olmak üzere , ilgili uzmanlar ve avukatlarla aile içi şiddeti azaltmada ve kurbanlar için mevcut hizmetleri arttırmayı amaçlayan kanunlar konusunda çalışmalar yapılmalıdır.
3. Sağlık çalışanları ve aile içi şiddet alanındaki avukatlarla bağlantı kurarak, aile içi şiddeti önleme ve erken müdahalede farklılık yaratılması çalışmaları yapılmalıdır.

Kaynak: Cinsiyete Dayalı Şiddet Olgularına Sağlık Personelinin Yaklaşımı, İnsan Kaynağını Geliştirme Vakfı, 2005