ŞİDDETE MARUZ KALMIŞ KADINLA İLETİŞİM


Şiddete maruz kalmış olan kadının yaşadığı fiziksel travmadan çok daha ağır düzeyde psikolojik olarak yaşadığı travma dış dünyayla olan ilişkisinin sağlıklı olabilmesini engellemektedir. Güven duygusu öncelikle kaybolan duygudur. Bu yüzden kadın hastaya yaklaşımda ilk aşamada iletişim kurabilmek en önemli adımı oluşturmaktadır.

Hastanın tavırları ipucu olabilir
Hasta, eşinin kendisine uyguladığı şiddetin boyutlarını küçültebilir veya vücudundaki hasarın niteliği ve boyutlarıyla bağdaşmayacak şekilde bir ilgisizlik sergileyebilir. Görüntüsünden korktuğu, utandığı, bir şeyden kaçındığı anlaşılabilir.Ufak örselenmeler hakkında boyutlarıyla bağdaşmayacak şekilde bir duygusallık ortaya koyabilir. Görüşmenin büyük bir bölümünde gözlerini kapatabilir veya göz kontağından sürekli kaçabilir. Kapı her açıldığında irkilebilir veya biri odaya girerse korktuğuna dair bir görüntü sergileyebilir.

İstismarcı eşin davranışları da ipucu ortaya koyabilir
Hırpalanmış kadın eğer eşi tarafından doktora getirildiyse davranışları önemli ipuçları verecektir. Bütün görüşme boyunca, eşiyle birlikte içeride kalmayı isteyebilir. Siz kadına bir soru sorduğunuzda, cevabı eşi verir. Kadın kendisi hakkında konuşmaya istekli görünmemektedir. Eşinin cevaplarıyla ters düşmekten korkmaktadır.

Görüşme sırasında, istismarcı eş zaman zaman karısına veya size karşı düşmanlık ve öfke sergileyecektir. Ancak, çoğunlukla, tek düşüncesinin karısının ihtiyacı olan bakımı olan sevecen bir eş görüntüsünde olacaktır.

Aile içi şiddet, kendisini çok farklı şekillerde ortaya koyabileceğinden sadece ipuçlarından yola çıkmak mevcut bir aile içi şiddet olayını belirlenememesine neden olabilir. Her kadın potansiyel bir kurbandır; bu nedenle, konuyla ilgili tespitlerimizi doğrudan doğruya yönelttiğimiz sorularla yapabiliriz.

Soru, hastanın yanında kimsenin bulunmaması halinde sorulmalıdır. Bu, görüşme sırasında, hastanın yanında kendisini hastaneye getiren kişinin odaya alınmaması ile olur.Bunu, herhangi bir şüpheye açık kapı bırakmadan ve dolayısıyla da kadını koruyacak bir şekilde yapmalısınız. Muayenehanenin konumuna göre bunu yapmanın birçok yolu vardır: kişiye, muayene sırasında içeride bulunmamasını söyleyebileceğiniz gibi, hastayı başka bir yere alabilirsiniz. İyi bir göz kontağı, ilgiyle dinleme ve empati kurma yoluyla hastayla güven ilişkisi kurabilirsiniz. Bütün hastaların, aynı tipte sorulara cevap vermeyeceğini unutmamalısınız. Duruma göre, yaklaşımımızda değişiklik yapmalısınız.

Eğer sorulan sorular işe yarıyorsa aynı yöntemin kullanılmasına devam edilmelidir. İşe yaramıyorsa, yaklaşımın değiştirilmesi gerekmektedir.
Eğer, doğrudan doğruya sorulan sorular ilişkide istismarın yaşandığını göstermiyorsa, dolaylı soruların devreye sokulması yararlı olabilir.

Düzenli olarak görülen hastalara, düzenli aralıklarla aile içi şiddet hakkında sorular yöneltilmesi için bir hatırlatma sistemi geliştirmek çok önemlidir. Ayrıca, bir vizitte aile içi şiddetin yaşandığını kabul etmek istemeyen bir hasta başka bir seferinde gerçeği söyleyebilir.

İstismara ilişkin işaretler olduğunda soru sorun.
Soru sormadan istismar yaşamış kadınları belirlemek zordur. Popüler inancın aksine, fiziksel travmalar istismarın en yaygın görülen belirtileri değildir. Daha yaygın görülen bir belirti görünürde bir fiziksel neden olmaksızın kronik yorgunluk şikayetleridir.

İlk aşamada önemli olan boyut konuya nasıl girileceğini planlamaktır. Aşağıda bu konudaki yaklaşımlara yer verilmiştir:

Soruya giriş yapmak
Kadın hastaların istismar hikayelerini açığa çıkarmanın en iyi yolu bu konuda soru sormaktır. Ayrıca, bazı tip fiziksel yaralanmalar, bazı sağlık koşulları ve hasta davranışları sağlık bakımı sağlayanlar için aile içi şiddet ya da cinsel istismar işareti olmalıdır. Bu işaretler mevcut olduğunda sağlık bakımı sağlayanların hastalarına, empatik olmayı ve hastanın mahremiyetine saygılı olmayı unutmadan, yaşanan olası bir istismar hakkında kesinlikle soru sormalıdırlar.
“Doğum kontrolü yöntemlerini konuşmadan önce eşinizle olan ilişkiniz hakkında biraz daha bilgi vermeniz iyi bir fikir olabilir.”
“Şiddet kadının hayatında sıkça yaşadığı bir durum olduğu için görüşmemize bütün hastalarımıza istismar hakkında soru sorarak başlıyoruz.”
“Bunun sizin için bir problem olup olmadığını bilmiyorum ama bana gelen hastaların çoğu evinde gerginlikler yaşıyor. Bazıları konuyu kendileri ortaya getirmeye korkuyorlar ve bundan rahatsızlık duyuyorlar; ben de gelen her hastaya bu konu hakkında soru soruyorum.”
Aşağıda sıralanan belirtiler kadına yönelik şiddet olgusuyla karşı karşıya olduğunu düşündürmelidir.

-Görünür bir fiziksel nedeni olmayan kronik yorgunluk şikayetleri,
-Verilen açıklamaya uymayan yaralanmalar,
-Aşırı bir nezaket gösteren yine aynı şekilde kontrolü aşırı şekilde elinde bulunduran ya da kadının yanından ayrılmayı istemeyen bir eş,
-Hamilelik sırasında fiziksel olarak yaralanma,
-Doğum öncesi bakıma olması gerekenden geç başvurmak,
-İntihar girişimi ya da intihar düşünceleri,
-Dayak sonucu meydana gelen yaralanmalar için tedaviye olması gerekenden geç başvurmak,
-İdrar yolu enfeksiyonu,
-Kronik irritabl barsak sendromu,
-Kronik pelvik ağrı.

Soruyu dolaylı yoldan sormak
“Bu şikayetleriniz stres sonucunda ortaya çıkmış olabilir. Eşinizle sık sık kavga eder misiniz? Hiç, dayak sonucu bir yeriniz incindi mi?”.
“Kocanızın alkol, narkotik madde ya da kumar problemi var mı? Bu size ve çocuklarınıza olan davranışınızı nasıl etkiliyor?”
“Hangi doğum kontrol yönteminin sizin için uygun olduğuna karar verirken üzerinde durulması gereken önemli bir faktör ne zaman seks yapacağınızı önceden bilip bilmediğinizdir. Genelde ne zaman cinsel ilişkide bulunacağınız üzerinde bir kontrolünüz var mı? Eşinizin sizi hiç beklemediğiniz bir zamanda sekse zorladığı oluyor mu? “
“Siz istemediğiniz halde eşinizin seks yapmak istediği oluyor mu? Bu gibi zamanlarda neler oluyor?”

Soruyu doğrudan doğruya sormak
“Belki bilirsiniz, bu günlerde kişiler için hayatlarının bir döneminde duygusal, fiziksel ya da cinsel yönden istismara uğrama sık rastladığımız bir durum. Ayrıca, bu yaşantı kurbanın sağlığı üzerinde etkisini yıllar sonra ortaya koyabiliyor. Sizin de başınızdan böyle bir olay geçti mi?”
“Bazen sizdeki gibi yara bere görüyorum ve bu birinin vurması sonucu oluyor. Size de böyle bir şey mi oldu?”
“Eşiniz size hiç vurdu ya da vücudunuza herhangi bir zarar verdi mi?”
“Eşiniz, istemediğiniz halde sizi seks yapmaya zorladı mı?”
Çocukken başınızdan üzüntü verici bir cinsel deneyim geçti mi?”

Klinik hikayeler alınırken ya da hasta kabullerde sorulacak sorular
“Öncekilerde ya da şimdiki ilişkinizde hiç dövüldüğünüz, tehdit edildiğiniz ya da korkutulduğunuz oldu mu?
“Başınızdan hiç tecavüz olayı geçti mi ya da istemediğiniz halde seks yapmaya zorlandığınız oldu mu?
Çocukken başınızdan hiç istemediğiniz bir cinsel deneyim geçti mi?

Kadınların yaşadıkları şiddeti açığa vurmak istememeleri.
Kadınlara yaşadıkları şiddet hakkında direkt olarak sorular sorulmadıkça pek çoğu kendiliklerinden bilgi vermezler.

İstismarcının misilleme yapacağı korkusu, kadınların söz konusu durumu sır olarak saklama nedenlerindendir. Şiddete maruz kalan bir kadın şunları söylemiştir: "Biliyordum ki onlara gerçekten olanları söylemiş olsaydım polisi çağırırlardı ve onlar da olayı kayıtlara geçirirlerdi ve sonra bu manyaktan beni korumaları için 24 saat yanımda olmaları gerekirdi, ama bunu garanti edemezlerdi".

Dünyanın büyük bir kısmında, kadınlar eşlerinin ya da ailedeki diğer erkeklerin izni olmaksızın doktora gidememektedirler.İstismarın mevcut olduğu bir ilişkiyi yaşama durumunda olan kadınlar tipik olarak, hareketlilikleri açısından çok sıkı kontrol altındadırlar ve istismarcı kocalar eşlerinin yardım almasının önüne geçmek için ellerinden geleni yaparlar. Çoğunlukla kocalar eşlerinin hastaneye, özellikle de aldığı yara bere nedeniyle tedaviye gidecekse, yanında biri olmadan gitmesine izin vermezler. Kadınlar, yaşadıkları istismarı hele bir de istismarcının önünde ise hiç anlatmayacaklardır.
…….
Hastanın Güvenliğini Temin Etmek İçin Sorulması Gereken Sorular
-Fiziksel şiddetin sıklığı ve miktarı geçen yıl süresince arttı mı? Size saldırması/vurması/tehdit etmesi ne sıklıkta gerçekleşiyor?
-Maruz kaldığınız istismar nedeniyle hiç hastaneye yattınız mı?
-Sizi hiç, silahla tehdit etti mi? Hiç silah kullandı mı? Evde silah var mı?
-Sizi hiç (ağzınıza/burnunuza bir şey bastırıp) boğmaya çalıştı mı? Sizi hiç, öldürmekle tehdit etti mi? Size saldırdığı zaman, hiç öleceğinizden korktunuz mu?
-Amfetamin (sürat), melek tozu (PCP), kokain veya crack kokain gibi sert narkotik maddeler kullanıyor mu?
-Her gün veya yaklaşık her gün sarhoş olur mu?
-Nereye gideceğiniz, kiminle birlikte olacağınız, ne kadar para harcayacağınız gibi gündelik işlerinize karışır mı?
-Hamileliğinizde sizi dövdü mü?
-Size karşı kaba davranıyor ve sizi devamlı kıskanıyor mu? Size hiç, eğer kendisi size sahip olamazsa başka hiç kimsenin olamayacağını söyledi mi?
-Size istediğini yaptırmak için hiç tehdit kullandı mı veya intihar etmeye çalıştı mı?
-İlişkinizde yaşadığınız problemler nedeniyle yılgınlığa düştünüz veya intihara kalkıştınız mı?
Şimdi kendinizi öldürmeyi düşünüyor musunuz? Bunun için bir planınız var mı? Silahınız var mı?
-Çocuklarınıza şiddet uyguluyor mu?
-Ev dışında da kaba davranıyor mu?

Sorulması gereken en önemli sorulardan biri eve gitmesinin güvenli olup olmayacağıdır. Olaya maruz kalan kadın kendi durumunu herkesten daha iyi kendisi bilir. Eve gidip gitmeme konusundaki karar sonuç olarak kendisi tarafından alınmalıdır; doktorun da bu karara saygı duyması ve müdahale etmemesi gerekmektedir.

Kaynak: Cinsiyete Dayalı Şiddet Olgularına Sağlık Personelinin Yaklaşımı, İnsan Kaynağını Geliştirme Vakfı, 2005