Şiddetin Önlenmesinde Sağlık Çalışanlarının Sorumlulukları

CİNSİYETE DAYALI ŞİDDETİN ÖNLENMESİNE YÖNELİK DESTEK ÇALIŞMALARI

Sağlık çalışanları bir kadın yaşadığı istismarı açığa vurursa, çoğunlukla yapabilecekleri fazla bir şeyin olmadığına inanırlar. Fakat, bu kişilerin ne dedikleri ve ne yaptıklarının mağdur kadının nasıl hareket edeceği üzerinde önemli bir etkisi vardır. Şiddet hakkındaki soruların soruluşu ile kadınların söz konusu sağlık çalışanının şiddeti hastanın hatası olarak değil de önemli bir tıbbi problem olarak anlamasını sağlayabilir.

İstismara uğramış bir kadın sağlık birimine ilk gidişinde bunu açığa vurmayacaktır; fakat, onun hakkında sorular sormak doktorun, durumu ile ilgilendiğini gösterir ve böylece daha sonraki gidişlerinde de ondan söz etmeye karar verebilir. Sağlık çalışanları, ideal olarak, çalışmalarını bölgenin kadın grubu gibi yaşanılan bölgeye ilişkin hizmetler örgütleri ile koordine etmeleri durumunda daha iyi sonuç alsalar da hastanın kliniğe gelişleri sırasında hemen çok önemli bazı adımlar atabilir:

1. Acil bir tehlike olup olmadığının ölçümünü yapılmalıdır. Kadının kendisini ya da çocuğu için acil bir tehlike olduğunu düşünüp düşünmediğini belirlenmesi önemlidir. Eğer bir tehlike olduğunu düşünüyorsa bunun için yapılacak bazı şeyler düşünmelerine yardım edilmelidir.Ona yardım edebilecek bir akrabası ya da arkadaşı var mıdır? Eğer bölgede bir kadın sığınma evi ya da kriz merkezi varsa, buralarla bağlantıya geçmeleri önerilmelidir. Bazı hastaneler ve kliniklerin, kadın için evde kalmak güvenli değilse hemen kabul edilmelerine ilişkin kabul ettikleri bazı politikaları vardır. Bununla birlikte, şiddet uygulayan eşi geçici bir süre için terk etmek şiddet problemini gerçekte çözmez. İstismar uygulayan bir eşi olan bir kadın için en tehlikeli anlar onun ilk terk edildiği anların veya terk edilmeye karar verilen anların hemen sonrasıdır.

2. Uygun bakım sağlanmalıdır. Cinsel saldırıya maruz kalmış kadınlar için verilecek bakıma acil doğum kontrol önlemi ve belsoğukluğu ve frengi ya da söz konusu bölgede yaygın cinsel yolla bulaşan başka enfeksiyonların muhtemel tedavileri dahil olabilir. Klinisyenler, istismarcı bir eşle yaşamını sürdüren bir hastaya, gerekliliği açıkça belli olmadıkça trankilizan ya da ruh durumunu değiştiren ilaçlar reçete etmemelidir; çünkü, bunlar söz konusu kişinin saldırılarını önceden tahmin edip bunlara reaksiyon gösterme becerilerini ellerinden alır.

3. Kadının içinde bulunduğu durumun kayda geçirilmesi gerekmektedir. Kadınlara uygulanan istismar vakalarının çok azı kayıtlara geçirilmektedir.Klinik kayıtlarda da “bıçak yarası” vb. genel ifadeler kullanılmaktadır. Kadının istismar sonucu ortaya çıkan fiziksel ve psikolojik belirtilerinin ve maruz kaldığı istismar hikayesinin dikkatlice kaydını yapmak tıbbi takibi için bir gerekliliktir.Kadının, masrafların ödenmesini ya da çocuğunun vesayetini talep etmesi durumunda bu kayıtların önemi bir kez daha ortaya çıkmaktadır.Konunun kayıtlara geçmesi işlemi mümkün olduğunca kapsamlı olmalı ve saldırganın kimliğini ve kurbanla olan ilişkisini açıkça belirtilmelidir.

4. Bir güvenlik planı geliştirilmelidir. Kadın maruz kaldığı şiddetin önüne geçemese de ve eşlerini polise şikayet etmeye hazır durumda olmasalar da kendilerini ve çocuklarını korumak için başvuracakları yollar vardır. Bunlar arasında, önemli evrakların, anahtarların, bir kaç giysinin içinde bulunduğu bir çantayı hazır bulundurmak ya da çocukların komşulardan yardım isteme zamanları geldiğini kendilerine belirtecek bir işaret belirlemek yer almaktadır. Sağlık görevlileri kadınla birlikte bir güvenlik planı üzerinden geçmeli ve söz konusu durumda nelerin etkili olacağına birlikte karar verilmelidir.Güvenlik planı örnekleri, kadınların sıkılmadan okumaları için kliniğin lavabosunun ve muayene odasının duvarlarına asılmalıdır.

5. Kadınlar, hakları konusunda bilgilendirilmelidir.Kadın, içinde bulunduğu durumu açığa vurma kararı alma adımını attığında doktorlar, yaşadığı şiddetin suçlusunun kendisinin olmadığı ve kimsenin dayak yemeyi ve ırzına geçilmesini hak etmediği konusunu vurgulamalıdır.Ülkelerin pek çoğunda-aile içi şiddete karşı belli kanunlar olmasa da- ırza geçme ve fiziksel saldırı suç teşkil eder. Sağlık personeli, istismar kurbanları için yasalarca ne gibi bir koruma sağlandığını ve kadınların ve çocukların haklarını nerede arayabileceklerini bilmek durumundadır.

6. Kadınlar bölgedeki kurumlara yönlendirilmelidir.Sağlık çalışanları, istismar kurbanlarına durumlarını erken safhada belirleyerek ve bölgedeki kurumlara yönlendirerek yardım edebilir.Kurbanların ihtiyaçları, genelde, sadece sağlık sektörünün verdiklerinin ötesine geçer. Bu nedenle, sağlık bakımı çalışanlarının istismar kurbanı için mevcut diğer kaynakların neler olduğunu önceden bilmelidir.

Güvenlik planı geliştirme
Sağlık bakımı çalışanları kadınlara, evden ayrılmaya ya da yaşadığı istismarı ilgili makamlara bildirmeye hazır olmasalar bile, kendilerini aile içi şiddetten korumalarında yardımcı olabilir. İstismara maruz kalan kadınların kişisel bir güvenlik planı olduğunda şiddete maruz kaldıklarında bu durumla daha iyi baş edebilirler. Sağlık çalışanları aşağıdaki noktaların üzerinde durarak kadının kendi güvenlik planını geliştirmelerinde yardımcı olabilirler:

Yaşadığı şiddetten söz edebileceği birkaç komşu belirleyip, evlerinde bir kargaşa hissettiklerinde yardım istemeleri konusunda istekte bulunmak.
Eğer münakaşa kaçınılmazsa bunu oradan kolayca ayrılabileceğiniz bir yerde yapılması önemlidir. İçinde silahların olabileceği odalardan uzak durulmalıdır
Evden, zarar görmeden ayrılma yollarını belirleyip bu konuda egzersiz yapılmalı; hangi kapıların, pencerelerin, asansör ve merdivenlerin kullanıma en uygun olduğunun tespiti önceden yapılmalıdır.
İçinde anahtar, para, önemli evrak ve giysilerin olduğu bir çanta hazır bulundurulmalıdır. Evden telaşla çıkmanız gerekebileceğini göz önünde bulundurarak bu çantayı bir akraba ya da arkadaşın evine bırakılmasıdır.
Çocuklar, akrabalar, arkadaşlar ve komşularla birlikte, acil yardım gerektiğinde ve onların polisi aramalarını isteğinizde kullanmak üzere bazı şifre kelimelerin geliştirilmesi işe yaramaktadır.
Evden ayrılma durumunda nereye gidileceği kararlaştırılmalıdır ve oraya nasıl gidileceğinin planı da yapılmalıdır (evden ayrılma olasılığı düşük olsa bile ).
Mantıklı davranmak önemlidir. Eğer durum tehlikeli ise istismarcı eşin yatışması için istediğinin yapılması o anı savuşturmak için önemli olabilir. Kendinizi ve çocuklarınızı korumaya hakkınız var, bunu unutmayın.
Şunu unutmayın: dövülmeyi ve tehdit edilmeyi hak etmiyorsunuz.

Kaynak: Cinsiyete Dayalı Şiddet Olgularına Sağlık Personelinin Yaklaşımı, İnsan Kaynağını Geliştirme Vakfı, 2005